Kod austrijskog mesta St. Pantaleon-Erla, na obali Dunava, otkriven je rimski grad koji je skoro 2.000 godina ostao neprimećen. Tragove su pokazala geofizička merenja, a arheolozi sumnjaju da je reč o izgubljenom Klaudivijumu (Claudivium), mestu koje pominje antički geograf Ptolomej.
Šta je tačno pronađeno
Geofizička istraživanja „gledaju“ ispod površine tla bez velikih iskopavanja. Ona su ovde otkrila tragove dotad nepoznatog urbanog područja u Donjoj Austriji, koje se prostiralo na otprilike 25 do 30 hektara. Grad je bio sistematski planiran: ulice su činile pravilnu mrežu, a imao je i ogroman amfiteatar u koji je moglo da stane oko 8.000 ljudi.
U severozapadnom delu otkriveno je i veliko groblje s „bezbroj grobova, grobnih građevina i grobnih humki“, kako stoji u saopštenju objavljenom 23. septembra. Neki od grobova su veliki, što upućuje na to da su u njima sahranjeni bogati ljudi.
Istraživači tvrde da su veličina i organizacija ovog grada „bez presedana u celom Rimskom carstvu“. Evo zašto je to upadljivo. Civilna naselja su često niknula uz dugotrajne rimske vojne logore i snabdevala vojnike robom i uslugama. Ovde je, međutim, izrastao daleko veći i organizovaniji grad od uobičajenog logorskog naselja.
Zašto je grad niknuo baš tu
Pored naselja nalazila su se dva rimska utvrđenja. Starije, građeno od drveta i zemlje, potiče iz prvog veka, a mlađe, kameno, iz drugog. Zajedno su verovatno kontrolisala prelaz preko Dunava, blizu mesta gde se u njega uliva reka Aist. Ta reka bila je važan put trgovine s oblastima izvan Rimskog carstva.
Zamislite raskrsnicu na kojoj se sreću vojna baza, rečni prelaz i trgovački put. Takvo mesto lako postaje strateški važno, a po svemu sudeći to je bio i ovaj grad.
Nalazište leži unutar Dunavskog limesa, rimske granice duž Dunava, koja je na UNESCO listi svetske baštine. Prostire se na skoro 600 kilometara. Međudisciplinarni tim istraživača od 2015. godine proučava oko deset kilometara obale između austrijskih mesta Ens (Enns) i St. Pantaleon-Erla. U rimsko doba to je bila severna granica provincije Norik.
Da li je ovo izgubljeni Klaudivijum
Arheolozi još ne mogu sa sigurnošću da kažu kako se grad zvao, ali sumnjaju da je reč o Klaudivijumu. Ptolomej, astronom, matematičar i geograf iz drugog veka, pominje to mesto. Njegove koordinate okvirno se poklapaju s ovom lokacijom, a poklapa se i njegov opis reke koja dotiče sa severa (verovatno je to Aist).
Tu je i podudarnost u vremenu. Ime Klaudivijum nestaje iz istorijskih zapisa oko 180. godine, otprilike kad je napušten i ovaj grad. Istraživači smatraju da je naselje osnovano oko 80. godine, što znači da je trajalo oko jedan vek.
Zašto su stanovnici otišli
Nije bilo bežanja u panici. Arheološki nalazi govore o „uređenom, planiranom povlačenju“. Ljudi su, dakle, spakovali stvari i otišli.
Moguće objašnjenje krije se u istoriji te godine. Car Marko Aurelije umro je 180, a njegov sin Komod potpisao je mirovni sporazum kojim su okončani Markomanski ratovi, niz sukoba s germanskim plemenima koji su trajali od 166. godine. Čini se da je Komod na Dunavu krenuo drugačijim strateškim putem: ovo naselje je trebalo napustiti, a obližnji legijski grad Lauriakum (Lauriacum) proširiti.
Za to postoje i materijalni tragovi. Istraživači su pronašli predmete, među njima alate za livenje bronze i igle za odeću, koji upućuju na to da su se neki stanovnici preselili u Lauriakum.
Komod u istorijskim ocenama ne prolazi dobro. Autor Filip Barlag (Phillip Barlag) u knjizi o zlim rimskim vladarima piše da je Komod „nasledio Rim na vrhuncu moći“, a ostavio ga nesolventnog i s urušenim temeljima.
Njive kao vremenska kapsula
Istraživačima ide naruku i to što ovo područje, za razliku od mnogih drugih rimskih lokaliteta u regionu, nikada nije izgrađeno. Danas se koristi za poljoprivredu. U saopštenju se to opisuje kao „jedinstvena vremenska kapsula“ za arheološka istraživanja.
Do ovakvog nalaza, dakle, ne dolazi se uvek tako što neko otkopa brdo u pustinji ili džungli. Ponekad je dovoljno pažljivo izmeriti njivu.
Posao tek počinje. Tim se nada da će obezbediti srednjoročno i dugoročno finansiranje za „sveobuhvatno strateško istraživanje“ koje bi kombinovalo arheologiju iz vazduha, geofiziku i ciljana iskopavanja. Rebeka Džons (Rebecca Jones), čuvarka škotske istorije i arheologije u Nacionalnim muzejima Škotske i supredsedavajuća Međunarodnog kongresa za proučavanje rimskih granica, rekla je da je ovo istraživanje „doslovno zagrebalo samo površinu“ i da pokazuje koliki naučni potencijal još leži u zemlji.
Johana Mikl-Lajtner (Johanna Mikl-Leitner), guvernerka Donje Austrije, istakla je da se ovde „deo po deo otkriva čitav rimski grad koji je skoro 2.000 godina bio zaboravljen“. Prema njenim rečima, to je važno ne samo za međunarodna istraživanja nego i za samu zemlju i zajedničko kulturno nasleđe.
Dunavski limes i naši krajevi
Ova priča nije samo austrijska. Dunavski limes proteže se kroz današnju Bavarsku, Austriju, Slovačku, Mađarsku, Hrvatsku, Srbiju, Bugarsku i Rumuniju. Rimljani Dunav nisu uvek i svuda koristili kao granicu, pa su je ponegde pomerali ka severu ili jugu, ali su je na mnogim mestima dugo održavali. Uz reku su se nizale osmatračnice, legijski logori i manja utvrđenja. Zbog močvarnih obala nisu podizani granični bedemi. Duž limesa vodio je put koji je povezivao sve te tačke do delte Dunava. Zapadni deo limesa upisan je na UNESCO listu 2021. godine.
Lauriakum, u koji su se verovatno preselili stanovnici napuštenog grada, bio je jedan od legijskih logora u Austriji. Najstariji rimski logor u toj zemlji bio je Karnuntum (Carnuntum).
U našem delu Dunava među rimskim naseljima pominju se, između ostalih, Singidunum (današnji Beograd), Kuzum (Cusum, današnji Petrovaradin) i Burgene (Burgenae, današnji Novi Banovci). Kada sledeći put prošetate obalom Dunava u Beogradu ili Novom Sadu, setite se da hodate uz reku koja je nekad bila deo granice jednog carstva.
Pročitajte i naš tekst o podzemnim misterijama Kosančićevog venca, a ako vas zanimaju drugi poduhvati iz davnih vremena, pogledajte i tekst o građevini koja se gradi duže od Egipatskih piramida.
Da li ste vi nekad naišli na ostatke nečeg starog tamo gde ste to najmanje očekivali, na njivi, u dvorištu ili na gradilištu? Podelite svoje iskustvo u komentarima.
